چگونه جشنواره علمي برگزار كنيم؟
از مجموعه كتاب پروژه علمي
ويژگي بارز جهان امروز و فردا يک چيز است: تغيير! و انسان بايد بتواند هرگاه تغييري رخ ميدهد خود را با آن وفق دهد. بايد بتواند مسائل را درک و تحليل کند، و براي آنها راهکارهايي بيابد.
اين دقيقا همان چيزي است که اين کتاب به آن پرداخته است. دانشآموزان با شرکت در جشنوارههای پژوهش علمي ميتوانند مهارتها، بينش و دانش لازم را براي رويا رويي با تغييرات جهان پيرامونشان کسب ميکنند.
کتاب "چگونه جشنواره علمی برگزار کنيم؟" يک راهنماي عملي براي کمک به دانشآموزان در اجراي پژوهشهای دانش آموزی و اجرای پروژههای علمی است. در اين کتاب مرحله به مرحله فعاليتهايي که منجر به آموختن مهارتهاي لازم مرتبط با روشهاي علمي پژوهش ميشود، توضيح داده شده است. افزون بر اين، روش درست کردن و ارائه نمايشگاههاي علمي جذاب و شيوه ارائه توضيح شفاهي نتيجه پژوهش توضيح داده شده است. يکي از بخشهاي اين کتاب "يک پژوهش علمي" نام دارد که به صورت داستاني نوشته شده است و دانشآموزان و والدين آنها را با پيشنيازها و اصول انجام يک تحقيق علمي آشنا ميکند. اين قسمت قابل تکثير است و براي آموزش دادن به دانشآموزان در کلاس کاملا مناسب است.
اهميت استفاده از كتاب
ماموريت نظامهاي آموزشي در دو محدوده خلاصه ميشود، آموزش شيوههاي تجزيه و تحليل مسايل و طرح سوال در باره آنها و آموزش راههاي ممکن براي يافتن پاسخ به سوالهايي که براي هر فرد به وجود ميآيد. اين ماموريت، تمام فعاليتهاي نظامهاي آموزشياي را در بر ميگيرد که تلاش ميکنند قدرت خلاقيت و استعدادهاي نهفته دانشآموزان را شکوفا کنند. در چنين نظامهاي آموزشي کمتر تلاش ميشود که ذهن دانشآموزان را با نتيجه کارهاي ديگران انباشته کنند؛ ارزيابي دانش آنها نيز براساس آنچه که آنها از دستاوردهاي علمي و فني انسانهاي ديگر به خاطر بسپارند، صورت نميگيرد. تمام تلاش اين نظامهاي آموزشي از يک سو افزايش توان ذهني دانشآموزان در تحليل موضوعهاي مختلف و اتفاقات و پديدههايي است که با آنها مواجه ميشوند، و از سوي ديگر افزايش مهارتهاي عملي آنها براي يافتن پاسخهايشان است تا در زندگي اجتماعي و حرفهاي خود فقط مصرفکننده نتايج کار و ساختههاي ديگران نباشند، بلکه خود نيز سوالي از سوالهاي زمان خود را پاسخ گويند و راهي نو براي رفع نيازهاي موجود در برابر جامعه بشري بگشايند.
همانطورکه مهارتهايي چون نوشتن، خواندن، بازي کردن در رشتههاي مختلف ورزشي را فقط با تمرين کردن ميتوان آموخت، مهارتهاي طرح سوال که نتيجه تجزيه و تحليل صحيح موضوعهاي مختلف است و به کارگيري روشهاي مناسب براي يافتن پاسخ سوالها نيز نياز به تمرين مستمر در طول دوران تحصيل دانشآموزان دارد. به همين دليل نظامهاي آموزشي به شکلها و بهانههاي گوناگون سعي ميکنند از ابتداييترين سالهاي تحصيلي، حتي زماني که کودکان هنوز دوره آمادگي را طي ميکنند و رسما به عنوان دانشآموز شناخته نشدهاند، اين مهارتها را به آنها بياموزند و تقويت کنند. برگزاري جشنوارههاي علمي و مهارتي يکي از رايجترين روشهايي است که در اين نظامهاي آموزشي به کار ميگيرند. در چنين جشنوارههايي، در چهارچوب يک فعاليت گروهي و جمعي، علاوه بر آموزش روشهاي ورود به رقابتهاي اجتماعي و ضوابط حاکم بر روابط اجتماعي، مهارتهاي فردي آنها را نيز در يافتن پاسخهايشان به آنها ميآموزند.
برگزاري اين جشنوارهها نياز به آموزشها و هماهنگيهاي گوناگوني در جامعه دارد تا نتايج مهمي که براي آنها در نظر گرفتهاند به دست آيد. از مهمترين کارها آموزش مربيان و ايجاد هماهنگي ميان روشهاي آموزشي آنها است. به اين منظور هر سال مقالههاي فراوان و کتابهاي متعددي در کشورهايي که داراي چنين نظامهاي آموزشي پويايي هستند منتشر ميشود تا شيوه شرکت در اين جشنوارهها و در حقيقت روشهاي آموزش دو مهارت ياد شده را به معلمين بياموزند. کتاب "چگونه جشنواره علمي برگزار کنيم؟" يکي از نمونههاي بسيار موفق اين گروه کتابها است. اين کتاب در دو نوبت، در سالهاي 1989 و 1999، توسط يک ناشر آمريکايي منتشر شده و به دليل موفقيت آن در آشنا کردن معلمان با نحوه آموزش روش تحقيق به دانشآموزان مقطع ابتدايي با استقبال فراوان مواجه شد، به طوري که چاپ دوم آن که پس از ورود کامپيوتر و اينترنت در آموزشهاي رسمي منتشر شده بود در مدت کوتاهي به فروش رفت و تهيه آن براي مترجم کتاب ميسر نشد. اما به دليل روش موفق اين کتاب در آموزش نکاتي که توضيح آنها در بالا داده شد، همچنين اهميت معرفي اين روشها به جامعه معلمين ايراني، چاپ اول اين کتاب که فاقد برخي شيوههاي مدرنتري است که اکنون در بسياري از مدارس به ويژه در شهرهاي بزرگ به کار گرفته ميشود برگزيده شد. با توجه با امکانات ويژهاي که در حال حاضر در بسياري از نقاط کشور به صورت خانههاي علم، باشگاههاي علمي دانشآموزي و پژوهشسراها فراهم است، اين کتاب ميتواند نقش موثري در آموزش دانشآموزان علاقمند با همراهي و کمک معلمان و خانوادههاي آنها فراهم کند. اميدواريم معلمان نوآور و علاقمندي که از اين کتاب براي آموزش روش پژوهش به دانشآموزان استفاده ميکنند در رفع کمبودهاي اين کتاب و تبديل آن به دستنامهاي کامل ما را ياري کنند.
نقش کتاب در آموزش پژوهش
خانم طاهره رستگار مولف كتابهاي علوم تجربي وزارت آموزش و پرورش و عضو هيئت علمي دانشگاه علم و صنعت ايران، درباره این مجموعه در مقدمه آن نوشته است:
از ويژگيهايي كه به آموزش اعتبار ميبخشد آموزش بر مدار پژوهش است. به واقع اگر پژوهشي به درستي طراحي شود فراگير يا گروه فراگيران را پیرامون يك ايده بزرگ متمركز ميكند و افراد گروه را به سوی يك هدف مشترك متفق ميکند.فعاليتهاي پژوهشي دانش اموزان را تشويق ميكند تا از مجموعه پيچيدهاي از مهارتهاي يادگيري در فعاليتهاي هدفمند استفاده كنند. در چنين شرايطي آنان با دنياي اطرافشان ارتباط معناداري يپدا ميكنند. معمولا پروژهها همزمان با تمركز بر روي يك ايده ماهيت بينرشتهاي دارند و فراگيران را ترغيب ميكنند تا يادگيري را به محيطهاي واقعي بكشانند.اين پروژهها نه تنها دانشآموزان را به جمعآوري و تلفيق اطلاعات وادار ميكند بلكه آنان در عمل كاربرد مهارتهاي پيچيدهتر مثل كار در گروههاي اجتمايي، توانايي حل مسئله، تفكر نقاد و خلاق و توانايي ارايه يافتهها را نيز میآموزد. از این راه دانشآموزان به ابزار يادگيري مادامالعمر مجهز ميشوند و آموزشي هم كه به اين ترتيب اتفاق ميافتد اعتبار داده ميشود.
در طراحي پروژههاي مناسب بايد عوامل متعددي در نظر گرفته شود تا انجام آن براي دانشآموزان امكانپذير باشد واعتماد به نفس آنان را افزايش دهد. و مهم تر از همه اين باور را در آنان ايجاد كند كه قادر هستند خودشان مسائل خود را حل كنند و جهان اطراف را بهتر بشناسند و كمتر نيازمند كمك ديگري باشند.
کتاب حاضر از عهده اين كار برآمده است و به خوبي معلم را قدم به قدم راهنمايي ميكند تا پروژههاي دانشآموزي را به خوبي و درستي هدايت كند. مطالعه اين كتاب ميتواند در حل مشکل "فعاليتهاي خارج از مدرسه" و "كارهاي پژوهشي" دانشآموزان كه بخشي از برنامه درسي آنان است هم از بعد هدفهاي برنامه درسي و هم از جهت تسهيل كار دانش اموزان نقش بسيار مفيد و سازنده اي ايفا كند.مطالعه اين كتاب كه با هدفهاي يك اموزش پايدار هماهنگي دارد وبه واقع با زبان ساده به معلم و دانشآموز پيشنهادات عملي سازنده و مفيد ارايه ميدهد قويا توصيه ميکنم.
فهرست كتاب
پيشگفتار
ديباچه
راهنماي معلم
هدفهاي آموزشي
تمرين پرسش کردن
شناسايي روشهاي گوناگون پرسش کردن
تشخيص تفاوت ميان پرسشهايي که قابل پاسخگويي هستند و ...
طرح پرسش درباره چيزهايي که ميبينيم
تمرکز روي يک پرسش
انتخاب پرسش
تشخيص يک پرسش روشن
نوشتن يک پرسش مشخص
شناسايي راههايي براي تحقيق درباره پرسش پيش از فرضيه
نوشتن گزارش
انتخاب راه مناسبي براي نوشتن گزارش
فرضيه با پرسش را مطابقت دهيد
فرضيهاتان را به روشني بنويسيد
تعيين مواد لازم متناسب با روش کار
موادي که بايد تهيه شود
متغيرها را شناسايي کنيد
تعيين مراحل منطقي براي انتخاب روش
ارايه راههاي روشن براي روش مورد نظر
کشيدن جدول براي ثبت اطلاعات
محاسبه ميانگين دادهها
آماده کردن طرح براي موضوع پژوهش
نشان دادن نتايج به صورت نوشته
آشنايي با نمودارها
خواندن نمودار خطي
ساختن يک نمودار خظي
خواندن نمودار ميلهاي
ساخنتن يک نمودارميلهاي
آشنايي با انواع نمودارهاي ديگر
بيان نتيجه نهايي بر اساس نتايچي که از پژوهشه به دست آمده
نوشتن گزارش پژوهش
آماده کردن اجراي شفاهي پژوهش
ارايه پژوهش به صورت نمايشگاه
ارزيابي تجربه به دست آمده از پژوهش
نامه به والدين
بايدها و نبايدها
ارزيابي والدين
جدول زمانبندي اجراي پروژه
داستان يک پژوهش علمي
دوست دارم درباره چه چيزهايي بيشتر بدانم!
فهرست کارهايي که براي پژوه علمياتان بايد انجام دهيد
آيا ميتوانم خودم ميتوانم خودم اين پژوهش را انجام دهم؟
راههاي طرح پرسش
من درباره مطالبي که خواندهام پرسش دارم
من درباره چيزهايي که ديدهام در خانهامان انجام ميدهند پرسش دارم
من درباره چيزهايي که در تلويزيون ديدهام و شيندهام پرسش دارم
من درباره موضوعي که خودم درباره آن فکر کردهام پرسش دارم
بهترين پرسش من!
تمرکز روي يک پرسش!
آن را به صورت روشن بيان کنيد!
موضوع پژوهش را براي جشنواره علمي
پرسشاتان را بهتر بيان کنيد!
پرسش من!
دفتر گزارش من
من حدس ميزنم!
من فکر ميکنم
فهرست موادي که لازم داريد
شاهد!
ايمني در آزمايش
آزمايش با حيوانات
گزارش تهيه کنيد
ميانگين بگيريد
پيشنهاد ميکنم
همه چيز را بنويسيد!
يک نمودار خطي را بخوانيد
يک نمودار خطي بکشيد
يک نمودار خط ستوني را بخوانيد
يک نمودار ستوني را بکشيد
اين گزارش را نگه داريد
ديگران را علاقمند به مشاهده کنيد
برچسبهاي مربوط به پروژه علمي
نمايشگاه جشنواره علمي، توافقنامه نگهداري
ارزيابي من از پژوهش علمي که انجام دادم
